متن کامل – بررسی و ارزیابی کتابخانه های دانشگاهی شهرستان سبزوار بر اساس استانداردهای کتابخانه های …

از آنجا که رده بندی های موجود در سطح جهان در موضوعات مختص ایران و اسلام، جوابگوی نیاز ها نیست، کتابخانه ملی سالهاست که به تدوین گسترش های مختلفی از رده بندی های دیویی و کنگره می پردازد.
گسترش های کنگره
علاوه بر تاریخ، ادبیات و جغرافیای ایران و اسلام با رده های فلسفه اسلامی ( BBR )، سازمان های آموزشی در ایران( LGR )، ادبیات فرانسه( PQ )، ادبیات عربی( PJA ) و ادبیات روسی( PG ) نیز مطابق با استانداردهای کتابخانه کنگره، گسترش یافته است.
نشانه مولف فارسی برای رده بندی های دیویی و کنگره.
تدوین و انتشار مارک ایران.
استانداردهای کتابخانه های آموزشگاهی ، دانشگاهی،تخصصی، نابینایان و زندان.
۲ـ۱۲٫ استانداردهای کتابخانه های دانشگاهی ایران
استانداردهای کتابخانه های دانشگاهی ایران به عنوان یکی از وظایف کتابخانه ملی می باشد.دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی، که درحال حاضر از مهمترین مراجع تعریف مفاهیم این حوزه است، تعریف مفصل تر و گسترده ای از استانداردهای کتابخانه ای آورده است:
استانداردهای کتابخانه ای ضوابطی است که با استفاده از آن می توان خدمات کتابخانه را سنجش و ارزیابی کرد. استانداردها توسط کتابداران متخصص تدوین می شود تا کار دستیابی به هدف های تعیین شده از سوی آنان را میسّر سازد. استانداردهای کتابخانه ای می توان به عنوان الگوی مطلوب، راهکارهای نمونه، ملاک ارزشیابی ، انگیزه ای برای توسعه و پیشرفت آتی و نیز به عنوان ابزارهای ضروری برای کمک به تصمیم گیری و عمل، نه تنها برای کتابداران بلکه برای عموم افراد غیر کتابداری که به طور غیر مستقیم با مقوله برنامه ریزی و مدیریت کتابخانه ها و خدمات کتابخانه ای سروکار دارند، توصیف کرد.( Encyclopedia of Library and Information Science,2000 ).
از آنجا که کتابخانه های دانشگاهی مهمترین پایگاه های اطلاع رسانی علمی،آموزشی و پژوهشی کشور محسوب می شوند، مراعات کردن استانداردهای این کتابخانه ها راه مطمئنی برای کاستن هزینه ها، جلوگیری از اتلاف نیروی انسانی و مهمتر از همه ارتقای خدمات کتابخانه ای به کاربران است.
۲ـ۱۲ـ۱٫ تاریخچه
کوشش در راه تدوین این استانداردها به بیش از بیست و پنج سال پیش، یعنی نخستین دهه فعالیت مرکز خدمات کتابداری و آغاز کتابداری نوین در ایران، باز می گردد. در همان سال بود که کتابداران متخصص این مرکز اولین مجموعه استانداردهای کتابخانه ای ایران را با یاری مشاوران خارجی به رشته تحریر در آوردند. متن هریک از این استانداردها برای نظرپرسی نزد کتابداران کتابخانه های مختلف فرستاده شد و بر پایه
پیشنهاد ها و نظر آنان اصلاحاتی در آن صورت گرفت.در ابتدا قرار بر این بود که هریک از مجموعه استانداردها پس از تصویب وزارت فرهنگ و آموزش عالی وقت برای اجرا در اختیار سازمان های ذیربط قرار گیرد. لکن این کار به دلایلی چند به تعویق افتاد: نخست آنکه کتابداری نوین ایران هنوز پایه و اساس محکم و منسجمی نداشت که بتوان استانداردهایی را بر آن استوار کرد دیگر آنکه استاندارد های مورد بحث بیشتر جنبه توصیفی و ارشادی داشت و از دقت و قاطعیتی که متکی به داده های واقعی و شناخت نیازها است بی بهره بود. و بالاخره اینکه این استانداردها بر واقعیت ها، امکانات و احتیاجات جامعه و نیازهای فرهنگی خود این جامعه مبتنی نبود. با این حال این کوشش اولیه موجب آن شد که تدوین استانداردها همچون گذشته در دستور کار بخش برنامه ریزی مرکز خدمات کتابداری باقی بماند( تعاونی،۱۳۸۱).
تجربه عملی در کار برنامه ریزی برای بیش از ۱۵۰ کتابخانه و نهاد اطلاع رسانی و خدمات مشاوره ای مستمر و متمادی به کتابداران کتابخانه های مختلف در امور گوناگون باعث شد تا فکر تدوین استاندارده های ملی به مرور پخته تر و واقع گرایانه تر شود. همکاری مقطعی با کمیته اسناد و تجهیزات موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران در ترجمه، تطبیق و تدوین سلسله ای از استاندارد های بین المللی مرتبط با کتاب و کتابداری نیز بر غنای این تجربیات افزود.دامنه این تجربه ها در کتابخانه ملی گسترده تر و طیف آن متنوع تر شد وبه گردآوری و بعضاً انتشار مجموعه ای از آمارها و اطلاعات در باره کتاب و کتابداری، کتابداران ، کتابخانه ها و نهادهای اطلاع رسانی ایران انجامید. در کنار این امور، کار روی مطالعه استانداردهایی که کشورهای مختلف از آن استفاده می کنند. نیز جریان داشت و برخی از این استانداردها که دارای جنبه
بین المللی بود، برای استفاده عمومی تر ترجمه و منتشر شد.سرانجام از سال ۱۳۷۳ کار جدی برای عرصه استانداردهای قابل استفاده در کتابخانه ها و واحدهای اطلاع رسانی ایران جنبه رسمی تری یافت و به تدوین استانداردهای کتابخانه های دانشگاهی ایران به عنوان نخستین بخش از مجموعه استانداردهای ملی انجامید (تعاونی،۱۳۸۱).
۲ـ۱۲ـ۲٫ شیوه کار
کار تدوین استانداردهای حاضر بر پایه اطلاعات و واقعیت های موجود در گستره کتابداری و
اطلاع رسانی و کتابخانه های دانشگاهی ایران و با استفاده از استانداردهای بین المللی و مطالعه در کم و کیف استانداردهای ملی کشورهای دیگر انجام گرفته است. پس از گردآوری آمار و اطلاعات اولیه و تحلیل آن، چند دانشگاه بزرگ به عنوان نمونه از میان جوامع دانشگاهی کشور انتخاب شد که عبارت بودند از : دانشگاه های تهران، علوم پزشکی ایران، شهید بهشتی، شیراز، فردوسی مشهد، تبریز، اصفهان و شهید چمران اهواز.
آمار و اطلاعات م

برای دانلود متن کامل این فایل به سایت torsa.ir مراجعه نمایید.

ربوط به این دانشگاه ها به تفکیک رشته های تحصیلی ( علوم انسانی، علوم اجتماعی، هنر، پزشکی، مهندسی، علوم پایه، کشاورزی ) استخراج شد و با در نظر گرفتن متغیرهایی مانند تعداد دانشجو، استاد، آمار مراجعان، تعداد منابع کتابخانه ای، تعداد کارکنان متخصص، تعداد کارکنان غیر متخصص ووسعت و فضای کتابخانه و . . . به این ترتیب برای هریک از متغیرهای یاد شده در رشته های هفت گانه فوق و در تک تک دانشکده ها و دانشگاه ها ارقام سرجمع، میانگین، بیشترین و کمترین بدست آمد و ارقام مربوط به تعداد منابع کتابخانه ای به ازای هر دانشجو، تعداد کارمند به ازای هر هزار دانشجو، هزینه سرانه هر دانشجو، نسبت کارکنان کتابخانه به مجموعه، نسبت بودجه کتابخانه به بودجه دانشکده یا دانشگاه، و نسبت کارمندان متخصص به غیر متخصص نیز محاسبه شد.
به این ترتیب در تدوین هر یک از استانداردها، ضمن حرکت در محدوده استانداردهای بین المللی و مراجعه به استانداردهای معتبر، آمار و اطلاعات مربوط به وضع موجود کتابخانه های دانشگاهی ایران نیز برای مقایسه و تصمیم گیری در اختیار کمیته استانداردهای کتابخانه ای دانشگاهی بوده است. در عین حال سعی شده است به جنبه های کاربردی استانداردها بیشتر توجه شود و تا جای ممکن از ایراد هایی که به بعضی استانداردهای شناخته شده وارد کرده اند. همچنین از نتایج نظر خواهی از بیست کتابخانه دانشگاهی و مرکز آموزش کتابداری و اطلاع رسانی ایران در باب پیش نویس اولیه استانداردها بهره گرفته شده است. متن هریک از استانداردها قبل و بعد از بررسی در کمیته، از نظر عده ای از صاحب نظران کتابخانه های دانشگاهی و بنا به مورد متخصصان و پژوهشگران دیگر، گذشته است.
۲ـ۱۲ـ۳٫ هدف و پوشش
استانداردهای کتابخانه های دانشگاهی ایران کوششی است برای تعیین و تعریف یک سری شرایط و ضوابط واقع بینانه که در صورت تحقق به ارتقاء سطح کمی و کیفی خدمات کتابخانه ها و واحدهای اطلاع رسانی دانشگاهی ایران خواهد انجامید. این استانداردها بر پایه واقعیت های موجود و امکانات بالقوه کتابخانه های دانشگاهی ایران و با استفاده از استانداردهای بین المللی معتبر برای استفاده کتابداران ، قانونگذاران ،
سیاست گذاران، مدیران و برنامه ریزان آموزش عالی تهیه و تنظیم شده است.
سعی بر آن بوده که تاجای ممکن در قالب استانداردهایی روشن و صریح ، حدود و ثغور عملکرد کتابخانه تعریف و کمّ و کیف منابع و خدمات آن معین شود. واضح است استانداردهای کتابخانه ای بیشتر جنبه رهنمودی داشته و با استانداردهای کتابخانه ای صرفاً با اصول و ضوابط کلی سر و کار دارد و برای شرح روش ها و ریز دستورالعمل ها انجام امور کتابخانه ای ، باید به دستنامه ها و کتابهای آموزشی مربوط مراجعه شود.
مراد از ارائه این استانداردها بهینه سازی خدمات کتابخانه ای دانشگاهی است نه یکدست کردن آنها. هر کتابخانه دانشگاهی باید در مسیری گام بردارد که با موقعیت خاص و نیاز جامعه استفاده کننده آن هماهنگی داشته باشد. و هر استاندارد باید در پرتو نیازهای ویژه واحد آموزشی مربوط ارزیابی شودو سپس با توجه به هدف اصلی آن استاندارد به مرحله عمل در آید.
هدف های اصلی این مجموعه استاندارد عبارت است از :
۱- ارائه الگوی مناسب جهت تشکیل دادن کتابخانه برای دانشکده ها و دانشگاه های تازه تاسیس.
۲- ایجاد انگیزه برای گسترش ، نوسازی و بهسازی کتابخانه های دانشگاهی موجود.
۳- ارائه معیارهایی برای ارزیابی کتابخانه های دانشگاهی موجود
۴- ارائه رهنمودهایی برای تصمیم گیری و عمل برای کتابداران و سایر افرادی که بطور مستقیم یا غیر مستقیم با برنامه ریزی کتابخانه های دانشگاهی سرو کار دارند(تعاونی، ۱۳۸۱).
۲ـ۱۳٫ پیشینه پژوهش در ایران
در ایران پژوهش هایی در مورد بررسی و ارزیابی کتابخانه های دانشگاهی انجام گرفته است، با توجه به بررسی های صورت گرفته در منابع معتبر به نظر می رسد تاکنون چنین پژوهشی در مورد کتابخانه های دانشگاهی شهرستان سبزوار انجام نشده است.
علوی(۱۳۷۲) در پایان نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان” بررسی وضعیت کتابخانه های دانشکده ای دانشگاه ارومیه” به بررسی وضعیت این کتابخانه پرداخته است. گردآوری اطلاعات از طریق پرسشنامه، مصاحبه، و مشاهده مستقیم انجام گردیده و یافته‌های تحقیق با «استانداردهای کتابخانه های دانشگاهی» (ACRL) مورد مقایسه قرار گرفته است. نتایج حاصل نشان می دهد که مدیران تمام کتابخانه ها از تخصص لازم کتابداری و اطلاع‌رسانی برخوردار نیستند؛ فعالیت نیروهای متخصص کتابداری در بخشهای مختلف کتابخانه (از جمله تهیه و سفارش) کم است؛ بودجه، ناکافی و نامشخص است؛ کمیته انتخاب کتاب وجود ندارد؛ نبود همکاری و مشارکت بین کتابخانه‌های این دانشگاه، مشهود است؛ اساسنامه مکتوب در امر انتخاب و تهیه مواد وجود ندارد؛ ناآشنایی مراجعان با شیوه درست استفاده از کتابخانه، اداره کتابخانه با سیستم بسته، نبود کتابداران مرجع متخصص، نبود کلاسهای بازآموزی و کارآموزی برای کتابداران، فقدان وسایل تکثیر و کمبود کتابهای مرجع و فضای مطالعه، از مشکلات عدیده این کتابخانه ها هستند. استفاده از مدیران متخصص، برگزاری کلاسهای کارآموزی، تدوین خط‌‌مشی انتخاب، افزایش مجموعه کتابها و توسعه فضای کتابخانه ها از جمله پیشنهادهای ارائه‌شده می باشد.
کلید واژه هاکتابخانه‌های دانشگاهی ،استاندارد کتابخانه‌های دانشگاهی ا
یران ، کتابخانه های دانشکده ای
آدرس: دانشگاه تهران، کتابخانه دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، پایان نامۀ کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی
غلامی (۱۳۸۰) درپایان نامه کارشناسی ارشد خودبا عنوان” ارزیابی کیفی مجموعه کتابخانه های دانشگاهی شهراصفهان “را مورد بررسی قرار داده است. هدف از این پژوهش ارزیابی وضعیت کتابخانه های دانشگاه های دولتی واقع در شهر اصفهان مطابق با شاخص های سطوح در استانداردهای مجموعه استانداردهای انجمن کتابخانه دانشگاهی و پژوهشی است. روش تحقیق ، پیمایشی و ابزار گردآوری اطلاعات، پرسشنامه و مشاهده است. جامعه تحقیق شامل کتابخانه های مرکزی و دانشکده ای دانشگاه های تحت نظارت وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی واقع در شهر اصفهان بوده که در نهایت ۲۵ کتابخانه مورد مطالعه قرار گرفتند.یافته های حاصل ازاین تحقیق نشان میدهدکه رشدکمّی مجموعه ومنابع کتابخانه بارشد همه جانبه مراجعان کتابخانه همگام نیست. مطابق فرمول A ، مجموعه کتابخانه های مورد مطالعه به لحاظ کمّی زیر سطح استاندارد هستند. نیروی انسانی متخصص کتابداری ۲۳/۳۸ درصد و نیروی غیر متخصص ۷۷/۶۱ درصد از نیروی انسانی شاغل در کتابخانه ها هستند.
کلیدواژه ها: کتابخانه های دانشگاهی، ارزیابی کتابخانه ها
آدرس: دانشگاه تهران، کتابخانه دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، پایان نامۀ کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی
اکبری(۱۳۸۰) در پایان نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان” بررسی وضعیت کتابخانه های منطقه پنج دانشگاه آزاد اسلامی و مقایسه آنها با استانداردهای کتابخانه های دانشگاهی ایران” به تحقیق پرداخته است. در این پژوهش میزان مطابقت ۸ متغیر کمیً و کیفی در کل کتابخانه‌های منطقه پنج دانشگاه آزاد اسلامی (۱۶ کتابخانه) با استانداردهای کتابخانه‌های دانشگاهی ایران مورد بررسی قرارگرفته است. این متغیرها در قالب پرسش‌های زیر مطرح شد و تحلیل پاسخ‌ها به نتایجی انجامید. با گذشت ۲۰ سال از فعالیت کتابخانه‌های دانشگاهی دانشگاه آزاد اسلامی، به لحاظ متغیرهایی که در این پژوهش مورد بررسی بود، هنوز این کتابخانه‌ها از حداقل شرایط برای خدمت‌رسانی به استادان و دانشجویان برخوردارند.نتایج حاکی از آن نشان دهنده این است که بیشتر کتابخانه های واحدهای دانشگاهی مورد مطالعه چه از نظر کیفی و چه از نظر کمّی با استانداردها مطابقت نداشته و زیراستاندارد می باشدوتنها ۴/۴۵ درصد پارامترهای قابل سنجش با شاخص استانداردها مطابقت دارند.
کلید واژه هاکتابخانه‌های دانشگاهی، دانشگاه آزاد اسلامی، استانداردهای کتابخانه‌های دانشگاهی
آدرس: فصلنامه کتابداری و اطلاع رسانی، زمستان ۱۳۸۲ ،(دوره۴: ۶) شماره پیاپی :۲۴٫

این را هم حتما بخوانید :   مقاله - بررسی و ارزیابی کتابخانه های دانشگاهی شهرستان سبزوار بر اساس استانداردهای کتابخانه های ...