بررسی و نقد آیات ولایت (ابلاغ، ولایت، اکمال، اولی‌الأمر) در کتاب تفسیر …

۵-شیخ صدوق و بازگویی حدیث غدیر به روایت ابن عباس
شیخ صدوق (۳۸۱هـ.ق.) در گزارش بخشی از یک حدیث مفصل از ابن عباس گزارش داده که وی گفته است: وقتی آیه «یا ایها الرسول …» بر پیامبر گرامی نازل شد حضرت فرمود: این تهدید پس از بشارت بود تا دستور خدا را انجام دهم، بنابراین اگر مردم متهم و تکذیبم کنند، بر من آسانتر است تا به مجازات همیشگی در دنیا و آخرت گرفتار شوم حضرت فرمود: جبرئیلj به علی به دلیل اداره کردن و سرپرستی امور مؤمنان سلام فرستاد و وقتی حضرت علیj این فرمایش پیامبر را شنید، به آن جناب عرض کرد ای رسول خدا! سخن جبرئیلj را شنیدم، حال آنکه در خواب او را حس نکرده بودم. حضرت فرمودند: ای علی این جبرئیلj است که از طرف پروردگارم آمد و تصدیق کردآنچه را به من وعده داده بود. سپس رسول خداk دستور داد تا تک تک اصحاب بیایند و به علیj به جهت قبول سرپرستی امور مؤمنان سلام کنند، آن گاه حضرت به بلال فرمود مردم را صدا کند و کسی جز افراد بیمار نماند تا در غدیر خم بایستند.[۱۴۱]
۶-نسائی و خبر غدیر خم از سعدبن ابی وقاص
احمدبن شعیب نسائی (۳۰۲هـ.ق.)، از محدثان مشهور اهل سنت خبر ماجرای غدیر خم را از زبان سعدبن اب وقاص (۵۵ یا ۵۶ یا ۵۷ یا ۵۸ هـ.ق.)، صحابی نام آشنای پیامبر چنین گزارش داده است: در راه مکه همراه با رسول خداk بودیم و وقتی به غدیر خم رسیدیم و مردم همگی ایستادند و آنها که از این منقطه دور و عبور کرده بودند، برگشتند و به جمع دیگران پیوستند؛ رسول خداk فرمود: ای مردم! چه کسی ولی (و سزاوارتر از شما در اداره امورتان یا سرپرست و پیشوای) شماست؟ مردم سه مرتبه گفتند: خدا و فرستاده او. سپس حضرت دست علی را گرفته و بلند کرد و فرمود: هر کس که خدا و فرستاده اش ولی اوست، پس این مرد ولی اوست. خدایا دوست بدار کسانی که وی را دوست دارند و دشمن دار آنان را که به وی دشمنی کنند.[۱۴۲]
۷- ابن اثیر و گزارش غدیر به روایت زهری
علی بن محمدبن اثیر (۶۳۰ هـ.ق.)، تاریخ نگار مسلمان قصه غدیر خم را به روایت و حکایت محمد بن مسلم زهری (۱۲۳ یا ۱۲۴ یا ۱۲۵هـ.ق.) چنین آورده است که عبدالله بن علاء گوید: زهری روایت نمود و گفت: ابن مازن گفته است: از رسول خداk شنیدم فرمود: هر کس به دروغ از من سخن گوید به راستی و درستی نشیمن گاه وی از آتش جهنم است. . و آن گاه که رسول خداk از حجه الوداع باز میگ شت و در غدیر خم ایستاد از میان مردم بلند شد و خطبه خواند و دست علی را گرفت و فرمود: هرکس من ولی اویم این مرد ولی اوست . خدایا دوست بدار هر آنکه او را دوست دارد و دشمن دار کسی که با وی دشمنی کند. عبدالله گوید: به زهری گفتم: چرا به این سخن در شام حکایت نمی کنی و حال آنکه با گوشهایت نفرین بر علی را می‌شنوی؟! زهری گفت: سوگند به خدا همانا نزد من از فضائل علی روایتهایی است که اگر آنها را بازگو کنم بی گمان کشته می‌شوم.[۱۴۳]
گفتار دوم: بررسی نظریه المنار در آیات ابلاغ و اکمال با تفاسیر شیعه
همواره خداوند متعال در بیان و پیامش در پردازش به موضوعات برجسته دین با کلان نگری اشاره می‌کند و ازجمله این موضوعات مساله محوری و مهم و حساس ولایت و امامت امت اسلامی بعد از رسول گرامی است. بر این پایه می‌بینیم در آخرین زنجیره آیات شریفه از دفتر نامه الهی همین روش بیانی به کار گرفته شده است. خدای متعال در دو آیه ابلاغ و اکمال خطاب به پیامبر، فرمانی سرنوشت ساز می‌دهد و آن تعیین جانشین و رهبر جامعه بزرگ اسلامی بعد از عصر رسالت است. عبارت خطابی «یا ایها الرسول» نشانه نوع مسئولیت و ماموریت ویژه برای رسول مکرم اسلام و عبارت سنگین «ان لم تفعل فما بلغت رسالتک» گویای اهمیت و حساسیت این ماموریت است که برابر و هم‌تر از با تمام وظایفی یاد می‌شود که حضرت در دوره نوبت و رسالت به انجام رسانده است. نمای اجمالی آیه ابلاغ نشان دیگری هم در خود دارد و آن این که رسول خداk در به انجام رساندن این ماموریت، احساس خطر و تهدید ازناحیه افرادی نموده است و بدین لحاظ خداوند متعال با آگاهی از همین احساس به حضرت دلداری و دلگرمی داده، می‌فرماید: «والله یعصمک من الناس» پروردگارت تو را از دسیسه و نقشه‌های دشمنان محافظت و مراقبت و مواظبت می‌کند. آیه ابلاغ تا بدین جا معنا و تفسیر روشنی دارد، اما کانون گفتگو در این است که در بیان وحی به نوع یا جنس یا مصداق روشنی از مسئولیت و ماموریت رسول الهی اشاره نشده است؛ گرچه آیه شریفه صراحت در حساس و پر اهمیت بودن آن دارد. با این توصیف آن گاه که پیامبر گرامی با این خطاب مهم برخورد و از مراقبت خدای متعال در برابر حیله دشمنان احساس امنیت نمود، این ماموریت بزرگ را در آخرین حج و واپسین دوره حیات پر برکتش در روز غدیرخم به انجام رسانید و در آن روز بود که دین کامل و نعمت تمام و خشنودی آفریدگار جهان از آیین امت مسلمان آشکار گردید.
وارسی و بررسی متون مفسران و محدثان و مورخان اسلامی نقطه اساسی در ارائه تصویر روشن ازدو آیه ابلاغ و اکمال را به سمت و سوی چند مطلب می‌کشاند: اول: شناخت از مورد و مصداق ماموریت پیامبر خدا. دوم: سبب بیمناکی حضرت در انجام ماموریتش و سوم: زمان و مکان ابلاغ و انجام ماموریت.
به بیان دیگر شناخت نوع مصداقی ماموریت حضرت رسولk و روز تحقق آن می‌تواند راز و رمز دقیق و فهم صحیح از کلام الهی را روشن کند. بر این اساس با ژرف نگری در متن محتوایی دو آیه ابلاغ و اکمال به لحاظ ساختار زبانی و بیانی آن ئ همچنین با دقت در روایات اسلامی می‌توان به مراد گوینده کلام وحی بهتر رسید و به تفص

این را هم حتما بخوانید :   دسته بندی علمی - پژوهشی :رابطه بین کیفیت حسابرسی با ضریب واکنش سود در شرکت های پذیرفته شده- ...

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.

یل گذشت که در اخبار متواتر آمده است که حضرت رسول اکرمk با نزول آیه شریفه ابلاغ از ناحیه خداوند متعال مامور به تعیین جانشین خود گردید؛ اما حضرت با شناخت دقیق از شرایط جامعه اسلامی و به خصوص گروه خواص مردم، این ماموریت را با تاخیر در روز غدیرخم به انجام رسانید و با عبارت «هرکس من مولای اویم پس علی مولای اوست. » ولایت و امامت امام علی بن ابی طالبj را تعیین و تثبیت فرمود و در این وقت آیه اکمال نازل شد.
دیدگاه مفسران شیعه در مورد آیه ابلاغ و اکمال
مفسران شیعه امامیه به اتفاق معتقدند: خدای متعال در دوره آخر حیات پر برکت حضرت رسول اکرمk رسالت و ماموریت ویژه‌ای بر عهده آن جناب واگذار می‌کند و این موضوع به روشنی از ظاهر بیان آیه ابلاغ فهمیده می‌شود؛ آنجا که این وظیفه ویژه را از یک سو هم تراز با تمام وظایف رسالی حضرت می‌شمرد و از دیگر سو تهدیداتی که حضرت بر سر راه به انجام رساندن این ماموریت احساس می‌نماید گویای سنگینی رسالت حضرت در برابر فرمان الهی است. باری در روز هیجدهم ذی الحجه و هنگام بازگشت از حجه الواداع، حضرت در منطقه غدیر خم به کاروانیان حج دستور می‌دهد تا گرد آیند. آن جناب بعد از برپایی نماز جماعت خطبه می‌خواند و پرده از نوع رسالت و ماموریت الهی خود بر می‌دارد و در آ خطبه به موضوع مهم رهبری و هدایت گری امور مردم بعد از خود اشاره می‌نماید و به صراحت امام علی بن ابی طالبj را به مقام والای امامت و ولایت بر می‌گزیند.[۱۴۴]
مفاد ظاهر آیه ابلاغ بیانگر این مطلب است که پیامد ابلاغ فرمان تازه الهی از سوی رسول خدا به مردم، خوشایند عده‌ای از مسلمانان نبوده است و همین موضوع، سبب نگرانی پیامبر گرامی و به تاخیر انداختن آن شده است؛ لیکن بعد از آنکه خدای متعال پیامبرش را از گزند و آسیب مخالفان و دشمنان اطمینان می‌دهد، رسول بزرگوار در روز غدیر خم به وظیفه اش در ابلاغ فرمان و پیام الهی به مردم اقدام می‌ورزد و امام علی بن ابی طالبj را به مقام امامت و ولایت منصوب می‌نماید. در همین هنگام آیه کریمه «الیوم یئس الذین کفروا… الیوم اکملت لکم دینکم… » نازل می‌شود و اکنون با ژرف نگری در لایه‌های ظاهری واژگان آیه ابلاغ و اکمال به همراه دقت نظر بیشتر در تاریخ و قصه نزول دو آیه کریمه می‌توان دریافت که یک پیوستگی در هم تنیده میان ابلاغ دستور تازه و اکمال دین و اتمام نعمت الهی وجود دارد و آن اینکه خط رسالت نبوی – م حمدk با امامت و ولایت علوی تداوم یافت و خداوند متعال از ترابط و تعامل این خط، دین اسلام را به کمال و نعمتش را بر بندگانش به تمام رسانید.
همچنین نگاهی گذرا به واژگان آیه اکمال در محتوای بیانی آن چند پیام را به خواننده ژرف نگر گوشزد می‌کند.
الف: نا امید شدن کافران از آسیب رساندن به دین و معتقدات مسلمانان
ب: ترس مسلمانان از نافرمانی دستورات الهی نه برآوردن خواسته‌های کافران.
ج: اکمال دین و اتمام نعمت خدا بر بندگان
د: خشنودی پروردگار از کامل شدن اسلام به عنوان دین جاودان
ح: پیوند معنایی میان اکمال دین و نا امیدی کافران